Skip to content

IEM - Instituto de Estudos Miñoranos

Increase font size Decrease font size Default font size

Destacados

Suspensión da presentación de “ Os nomes do terror” mañá martes 17 de outubro.

Como consecuencia da declaración polo Concello de Nigrán de tres días de loito oficial, quedan suspendidas tódalas actividades organizadas polo Concello, e polo tanto tamén a presentación de “Os nomes do terror” mañá martes 17 de outubro.

Está en:  Inicio Seccións
Skip to content
IEM - Instituto de Estudos Miñoranos
"Nomes ardidos"- Xosé Lois Vilar Pedreira PDF Imprimir Correo-e
Escrito por IEM -Sec   
Luns, 28 Agosto 2017 19:55

NOMES ARDIDOS

 

A Castor Alonso Cambra

 

Hai unha ducia de anos xa miramos arder o monte de Peitieiros. E coma un reducio volveu no 2013. Este luns todo comezou na metida do sol, a iso das 10, en catro puntos distintos, a 450 metros de altura, no seo dos eucaliptos fillos dos lumes anteriores. E cos eucaliptos todo ardeu: toxo e xestas, fento seco, silvas e tamén carrasco branco.

É o monte do traballo que Rita e Jesús, membros do Instituto de Estudos Miñoráns, están sacando adiante para recoller os nomes da nosa terra, labor cada día máis difícil pola desvinculación dos veciños do monte desde hai décadas. E repoboación a eito, e emigración alén mar e transpirenaica, e unha masa de eucaliptos que non deixa ollar os cotos nunha orografía dura, pina, dificultan levar avante a investigación do IEM. Estamos falando dunha aldea emprazada nos 100 metros sobre o océano Atlántico postwürmense e un monte que roza os 600 metros no pericoto máis alto a pouco máis dun quilómetro das casas.

O problema toponímico solucionóunolo o home da beira do título. Castor Alonso fará oitenta e cinco anos no próximo outubro. Do barrio da Area. Camiñou descalzo estes montes. Gran contador. Tanto toca Suiza –foron vinte anos acolá–, como a compra e venda de burras ou as cabras e ovellas a pastar mentres xogaban ó fenete ou fuxían cara Doude do home do unto que pinchou por riba da Regueira das Chedas.

Castor, o noso informante toponímico, guiounos moitas xornadas ordenadamente polo monte de Peitieiros até achegarnos perigosamente ós dous centos de nomes, que hoxe e aquí non imos citar, pero si indicarvos as estremas do lume, os nomes queimados con premeditación e nocturnidade.

Ardeu a cara oeste do monte peitieirán. O alto que os aborixes da parroquia chaman As Gaias, os de Morgadáns, A Furna, os de Malvas, A Paraguda e para os mariñeiros de Baiona son as marcas da Alta.

As Gaias arderon, si. O Coto da Xesteira foi lambido polo lume e ladeira abaixo O Outeiro de Catro Portas e parou ós pés dos Cotos do Ulleiro de Couso. Arriba tamén as chamas “limparon” O Outeiro da Meda e O Outeiro da Bandeira e en liña deixáronas chegar pola Regueira Grande. Libraron O Boquete e O Campo do Cego onde A Parada das Burras. Aquí é un mundo de confluencias: Morgadáns chámalle Onde Nacen os Ríos que é A Regueira do Estripeiral para os de Malvas onde chega Peitieiros. É xa A Volta do Trebilladouro. O Tribilladouro do Catastro de Ensenada de 1753.

Vindo cara á ladeira norte/noroeste vemos ardidos Os Outeiros Negros e os seus cotos, A Chan das Trepiñas e o coto. Ladeira abaixo as labaradas morreron ó bordo da Chan da Valadegua (ou Vadalegua) deixando viva a foresta eucaliptal da Regueira de Miranda, O Curtiño ou a Casa do Becho. O que non ficou sen arder foron A Chan da Paraguda, regueira e fontela, incluso a ladeira até Os Porriños de Riba e Os Outeiros Negros, impoñentes formas en fervenza cara o alto. Pola beira dereita da regueira parou o lume xusto no Outeiro Rachado.

Ó pararen as chamas no Porriños libráronse A Ladeira dos Cabirtos e A Regueira do Estripeiro, pero sobor da pista continuaron até rematar na Entrada de Campo Covo, antes de chegaren á Cabeza de Seide, queimando A Chan das Pías e o senlleiro e conspicuo Coto das Pías, cunha ancha e fonda pía natural nun coto e varias coviñas noutro. Desde aquí, claro, o mundo enteiro. O Val de Miñor e o seu fillo O Val do Miño.

Unha brisiña movendo o follato, algún verde, a maioría queimado, atrás O Coto de Campo Covo ollándonos pé da chan regueira e ulleira homónima onde parou o lume.

Castor Alonso Cambra, gran contador, cando quere fala poesía. Decídenolo vós:

-”Nesa Ladeira de San Martiño tiña eu unhas eguas negras mui clineiras e cunhas sedas no rabo que parecía unha vasoura”.

Vai por el.

 

Xosé Lois Vilar Pedreira

 
XEIRA IEM-Baiona- "Vila Vella de Baiona." Mércores, 30 de agosto, ás 18:30 h. PDF Imprimir Correo-e
O IEM - destacados
Escrito por IEM -Sec   
Martes, 22 Agosto 2017 18:21

img_9291 5

O vindeiro mércores 30 de agosto, gozaremos dunha nova xeira polo concello de Baiona "Vila Vella de Baiona", dentro do programa das xeiras de verán 2017 do IEM, e coa colaboración deste concello, que será guiada polo especialista Antonio Soliño Troncoso.

Por problemas alleos ao IEM, informamos que o punto de encontro e inicio desta xeira múdase para o adro da ex-Colexiata de Santa María, actual parroquial de Baiona, ás 18:30 h.

Enlace ao punto de encontro:

https://drive.google.com/open?id=1wkLurqY12SgF07DDst7zM3GEkl4&usp=sharing

 

AS XEIRAS DO IEM. VERÁN 2017

VILA VELLA DE BAIONA

Guía

ANTONIO SOLIÑO TRONCOSO

A XEIRA. APROXIMACIÓN.

Erizana no século XII era un couto que pertencía ao mosteiro cisterciense de Oia tras doazón de Afonso VII. Vólveo rescatar para a causa real Afonso IX en abril de 1201. Un mes máis tarde o mesmo rei estando en Faro, actual cidade da Coruña a teor das investigacións de Gonzalo Navaza, concédelle carta foral por medio da cal a institúe vila de reguengo co novo nome de Baiona. Se damos crédito de pervivencia espacial á morfoloxía urbana, e acolléndose ao descoñecemento de estudos arqueolóxicos que deneguen a tese, entendemos que a vila naquel tempo probablemente tivo asentamento lineal entre a actual ex-colexiata e o areal do activo porto, unha localización de dificultosa defensa se se compara coa península de Monte Boi. Este promontorio, con seguridade provisto de moi cativa cerca, recibe carta de privilexio dos Reis Católicos no ano 1497. Esta carta cámbialle o antigo nome polo de Monte Real e ten por obxectivo crear unha nova vila, tamén de reguengo, igual de economicamente competitiva e cun porto de referencia, pero moito máis forte e segura dende a óptica militar que remate por substituír a Baiona, á vila mariñeira. E efectivamente, Monte Real alcanzará durante o século XVI os obxectivos para os que foi creada, non obstante nunca deixará de existir a vila medieval que co tempo, para diferencialas, pasará a ser referida como Vila Vella, sen deixar nunca de ser Baiona. En realidade a poboación efectiva pasaría a ser o sumatorio de ambos os dous asentamentos. A puxanza de Baiona e do seu porto vaise manter ata mediados do século XVII.

Esta xeira quere percorrer o espazo urbano conservado da vella vila mariñeira, rúas e prazas do ámbito non murado, e deterse nas pezas arquitectónicas de maior interese que conforman o casarío. Comentaremos as pequenas prazas asentadas ao longo do principal eixe que atravesando a Vila Vella entraba a Monte Real, os espazos abertos arredor da parroquial e repararemos nas rúas fundacionais da trama urbana. Visitaremos obras protogóticas como a ex-Colegiata, góticas como o Cruceiro Cuberto, renacentistas como a Capela do Rosario, barrocas tales que a capela de Santa Liberata, o Convento da Anunciación, o antigo Hospital Sancti Spiritus, a Casa Correa e a Casa Mendoza. Tamén veremos as achegas ao patrimonio construído da vila por parte da burguesía do XIX tras a aparición do Estado Liberal. Todo durante as tres horas que, sumando comentarios e paradas, nos levará percorrer os escasos dous quilómetros de empedrado treito urbano entre apertado casarío, cheiro a salitre e notables perspectivas mariñas.

 
XEIRA IEM-Baiona- Serra da Groba “Garranos, lobos e estrelas” Venres, 18 de agosto, ás 20:00 h. PDF Imprimir Correo-e
O IEM - destacados
Escrito por IEM -Sec   
Luns, 14 Agosto 2017 01:06

groba

O vindeiro venres 18 de agosto, gozaremos dunha nova xeira polo concello de Baiona "Garranos, lobos e estrelas" na Chan da Lagoa na Serra da Groba (Baiona), dentro do programa das xeiras de verán 2017 do IEM, e coa colaboración deste concello, que será guiada por Xosé Lois Vilar , Bruno Centelles, e Xilberte Manso.

A xeira ten como punto de encontro o merendeiro da Chan da Lagoa, ás 20:00 horas.

Non é necesaria a inscrición previa.

REMATE DA XEIRA COA NOITE DE ESTRELAS

Remataremos esta xeira, xa en plena noite, facendo un alto no camiño para falar do firmamento, de estrelas e constelacións, de planetas… e das “Bágoas de San Lourenzo”.

Como cada ano, a mediados de agosto, convocámonos para contemplar xuntos una das chuvias de estrelas máis agradecidas de todo o ciclo anual: “As Perseidas”, tamén coñecidas como as “Bágoas de San Lourenzo”.

É certo que as noites máis propicias para a súa observación foron as desta pasada fin de semana, especialmente a do sábado para o domingo, pero tamén é certo que naquela altura tiñamos Lúa chea, o que dificultaba bastante a contemplación do ceo nocturno. Nas xornadas inmediatamente anteriores a situación era aínda peor coa Lúa aparecendo polo leste cada vez máis cedo e cada vez máis chea.

Falaremos das “Cousas do calendario”, dos movementos do noso pequeño planeta e das estacións do ano, de distancias e de tempos, da velocidade da luz, dos corpos celestes e tamén das principais estrelas e constelacións da noite estival.

Compartiremos un pouco da historia da astronomía e dalgunhas “historias” da astronomía e remateremos falando de cometas de estrelas fugaces e meteoritos…

Enlace ao punto de encontro:

https://drive.google.com/open?id=1qguYO1IGGjX0tdmyrKVrVu1zB3U&usp=sharing

Detalles e recomendacións:

Dado que parte do percorrido será nocturno recomendamos levar lanternas e, previsoriamente, roupa de abrigo. Non sobrará algunha manta ou toalla grande para pór no chan e poder mirar para o ceo nunha posición cómoda.
 
Encontros con contos- Contos saharauís en galego. Xoves, 24 de agosto ás 18:00h. PDF Imprimir Correo-e
O IEM - destacados
Escrito por IEM -Sec   
Domingo, 20 Agosto 2017 23:31
captura de pantalla 2017-08-20 a las 22.48.34
O vindeiro xoves 24 de agosto os nenos e nenas saharauís e as súas familias acolledoras participarán na actividade “Encontros con contos” organizada polo IEM e no que se presentarán os contos de tradición oral saharauís dos compartidos e recollidos para posteriormente traducilos á nosa lingua galega ( “O peixiño Macarún” e “ A bolboreta e a formiga” “ O ourizo e o lobo”” A velliña e o home enfermo” “ O pantalón de Alí” ) .
Todos estes contos serán publicados na páxina web da Biblioteca Virtual da Asociación de Tradutores Galegos.
Dende o IEM queremos agradecer ás familias miñoranas este intercambio cultural e recibimos o seu exemplo solidario como un agasallo máis nestes tempos de crise, desexando que o próximo verán poidamos agrandar a colaboración destes nenos e nenas, que son a mellor semente dun futuro en paz.
O acto de presentación será na sede do IEM ás 18:00h.

 
XEIRA IEM-Tomiño-Pinzás- “Ouro, estrelas e lobos” Mércores,16 de agosto, ás 20:00 h. PDF Imprimir Correo-e
Escrito por IEM -Sec   
Domingo, 13 Agosto 2017 23:49
captura de pantalla 2017-08-13 a las 23.22.42
O vindeiro mércores 16 de agosto, gozaremos dunha nova xeira polo concello de Tomiño na parroquia da Pinzás "Ouro, estrelas e lobos", dentro do programa das xeiras de verán 2017 do IEM, e coa colaboración deste concello, que será guiada por Xosé Lois Vilar e Bruno Centelles .
A xeira ten como punto de encontro a Casa de cultura de Pinzás ás 20:00h. Non é necesaria a inscrición previa.
Detalles e recomendacións:
Dado que parte do percorrido será nocturno recomendamos levar lanternas e, previsoriamente, roupa de abrigo. Non sobrará algunha manta ou toalla grande para pór no chan e poder mirar para o ceo nunha posición cómoda.
Enlace ao punto de encontro:
AS MINAS DE OURO ROMANAS. OS BURACOS DOS MOUROS E OUTRAS
No longo paseo por Pinzás imos ollar unha explotación aurifera romana: Os Buracos dos Mouros, aínda que hai máis no Recosto de Curuxeiras, no lombo de Reinosos, no Lombo do Cazón, todas en Pinzás e continúan nos montes de Barrantes na Tomada do Ferreiro, A Cova da Vela, As Covechas da Cruz do Viso, A Covecha do Carballo, As Minas Vellas ou de considerable tamaño na Presa da Auga, A Regueira do Penedo ou O Buraco da Cova do Loureiro.
PINZÁS. AS VEIGAS DO MIÚDO
Pinzás é unha aldea situada a 350 metros de altura, composta polos barrios da Alpuxarra, Os Muros e A Igrexa. Vista dende a capital do concello fica alá lonxe, pé da Serra da Groba; vista dende O Val Miñor é a primeira fregresía, é a porta de entrada a Tomiño. Esta condición de lugar de ingreso fai que estreme con Oia, Gondomar e Baiona e coa s parroquias de Barrantes, Burgueira, Belesar, Santa Baia, Causo e Tebra. Os preitos polas estremas e pola terra son centenarios, polo menos dende o século XVII ata que en 1851 a Audiencia de Galicia dictamina gravar ben gravados os marcos nas Pinisas, na Boca do Cereixo, na Casa do Loureiro da Portavedra e no Outeiro das Mas, co nome das fregresías estremantes e a data (1851). Hoxe parte destes marcos son historia e monte de Gondomar. Por empeño dos veciños e repetidas peticións ó bispado de Tui, Pinzás escindiuse de Santa María de Tebra en 1761 cumprindo as peticións eclesiásticas: casa reitoral, igrexa e propiedades para provisión de lume do Santísimo que eran dúas tomadas fechadas, A Tomada da Igrexa de Abaixo e A Tomada da Igrexa de Arriba, e unha propiedade aberta: A Tomada das Almiñas. Pinzás é unha aldea de altura coas casas na cota dos 350 metros pero superando os 580m. na Boca da Calzada en contacto con Burgueira e con Barrantes. Pinzás é unha aldea de altura polo patrimonio natural e cultural que atesoura.
Ler máis...
 
<< Inicio < Anterior 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Seguinte > Final >>

Páxina 3 de 245